نقاشی در ایران یکی از کهن‌ترین و غنی‌ترین شاخه‌های هنر است که ریشه در فرهنگ، مذهب و طبیعت این سرزمین دارد. از نقوش غارها و سفالینه‌های باستانی تا نگارگری‌های ظریف دوره صفوی، ایرانیان همیشه نگاه ویژه‌ای به تصویر و رنگ داشته‌اند.

۱. دوران پیش از تاریخ و باستان

قدیمی‌ترین آثار نقاشی ایرانی به غارهای لرستان و تَم‌تَم در زاگرس باز می‌گردد، جایی که انسان‌های اولیه صحنه‌های شکار و زندگی روزمره را بر دیواره‌های سنگی ترسیم می‌کنند.
در دوران تاریخی، سفالینه‌های سیلک، شوش و مارلیک نمونه‌هایی درخشان از هنر تصویری ایرانی هستند. نقوش حیوانات، گیاهان و نمادهای اسطوره‌ای بر سفال‌ها نشان از ذوق و تخیل بالای هنرمندان آن دوران دارد

۲. دوران هخامنشی و ساسانی

در دوران هخامنشیان (۵۵۰–۳۳۰ پیش از میلاد) هنر بیشتر در خدمت شکوه شاهنشاهی بود. نقوش برجسته تخت جمشید را می‌توان نوعی نقاشی سنگی دانست که با ترکیب رنگ‌های طبیعی تزئین می‌شود
در دوره ساسانیان (۲۲۴–۶۵۱ میلادی)، نقاشی و تزیینات دیواری در کاخ‌ها رویاج یافت. دیوارنگاره های کاخ فیروزآباد و تیسفون نمونه هایی از آن هستند. در این دوران، تصویر پادشاهان، شکارها و موجودات اسطوره‌ای موضوع اصلی نقاشی‌ها بود

۳. دوران اسلامی و شکلگیری نگارگری ایرانی

با ورود اسلام به ایران، به‌دلیل پرهیز از تصویرگری چهره انسان در اماکن مذهبی، نقاشی به سمت تزئینات هندسی و گیاهی (اسلیمی) و خطاطی رفت
اما در قرن‌های بعد، با ظهور حکومت‌های ایرانی مانند سامانیان، غزنویان و سلجوقیان، هنرمندان بار دیگر به تصویرگری پرداختند و نگارگری ایرانی به‌تدریج شکل گرفت

۴. اوج شکوفایی در دوران تیموری و صفوی

قرون هشتم تا یازدهم هجری، دوران طلایی نقاشی ایرانی بود
در دوره تیموریان، مکتب‌های هنری و شیراز پدید آمدند و هنرمندانی چون کمال‌الدین بهزاد شاهکارهایی خلق کردند که هنوز هم از نمونه‌های بی‌بدیل نگارگری جهان می‌شوند

در دوره صفویه، نگارگری به اوج ظرافت و رنگ رسید. رضا عباسی از بزرگ‌ترین نقاشان این عصر بود که چهره‌سازی و طبیعت را با مهارتی بی‌نظیر ترسیم می‌کرد در همین دوران، نقاشی دیواری در کاخ‌ها و مساجد (مانند چهلستون اصفهان) نیز رواج یافت

۵. دوران قاجار و آشنایی با غرب

در دوره قاجار (قرن ۱۳ هجری)، با ورود نقاشی اروپایی به ایران، سبک‌های پدید آمد. نقاشانی چون صنیع‌الملک (میرزا محمدخان غفاری) کوشیدند میان واقع‌گرایی غربی و سنت ایرانی مقاومت کنند
پرتره‌سازی و نقاشی بر روی بوم در این دوران بسیار محبوب شد

۶. دوران معاصر

در قرن بیستم، نقاشی ایران وارد مرحله‌ای تازه شد
هنرمندانی چون کمال‌الملک بنیان‌گذار آموزش آکادمیک نقاشی در ایران شدند و پس از او، نسلی از هنرمندان با الهام از سنت ایرانی و هنر مدرن جهان شدند
در دهه‌های اخیر، نقاشی ایران با سبک‌های متنوعی چون مدرن، سورئال، انتزاعی و مفهومی توسعه و در عرصه‌های جهانی نیز شناخته شده است

هنر نقاشی در ایران سفری طولانی و پررنگ از غار تا گالری را پیموده است. ریشه در فرهنگ کهن، عشق به زیبایی و شاعرانه ایرانی دارد. از نگاره های شاهنامه تا تابلوهای مدرن امروزی، نقاشی ایرانی همیشه زبان تصویریِ احساس و هویت این سرزمین بوده است